Toen wij in Amerika woonden hadden de kinderen maar liefst twaalf weken zomervakantie. Een heerlijke maar ook lange periode, waarin ik merkte dat we baat hadden bij wat meer structuur. Daarom introduceerde ik thuis de 'wants & needs' lijst.
Op een ochtend ging ik met de kinderen aan tafel zitten. Op een groot vel papier maakte ik twee kolommen: 'wants' en 'needs'. In de eerste kolom schreven we alles op wat de kinderen graag wilden doen tijdens de vakantie: zwemmen, logeren bij een vriendje, koekjes bakken, een film kijken etc.
Daarna maakten we samen een lijst van alles wat ook moest gebeuren om ons gezin draaiende te houden: boodschappen doen, de vaatwasser uitruimen, de hond uitlaten, kamers opruimen, etc.
Iedere ochtend pakten we onze lijst erbij. We bespraken welke 'needs' er die dag gedaan moesten worden en welke 'want' we wilde gaan doen. Ook maakten we samen afspraken over de volgorde. Het mooie was niet alleen dat er meer rust ontstond, maar vooral dat de kinderen zich betrokken voelden.
We deden het samen. En precies daar gaat afspraken maken over.
Kun je eigenlijk afspraken maken met een kind?
Veel ouders zeggen tegen mij: “Met mijn kind kun je helemaal geen afspraken maken. Hij houdt zich er toch niet aan.”
Ik begrijp die frustratie heel goed. Misschien heb je afspraken gemaakt over schermtijd, het opruimen van de kamer of hoe laat je kind thuis moet zijn. En vervolgens gebeurt precies het tegenovergestelde.
Vaak volgt dan een straf of een flinke discussie. Maar eigenlijk verwachten we iets van kinderen wat ze gewoon nog moeten leren. Want je aan je afspraak houden is een vaardigheid. Eigenlijk hebben we vaak onrealistische verwachtingen op dit gebied.
Net als leren fietsen, lezen of zwemmen moeten kinderen ook leren wat het betekent om een afspraak te maken én zich eraan te houden. Dat gaat niet vanzelf. Sterker nog: het is heel normaal dat kinderen een afspraak vergeten of zich er niet aan houden.
Niet omdat ze je expres dwars willen zitten, maar omdat hun prioriteiten anders zijn dan die van ons. Zij zitten midden in een spel, zijn afgeleid of hebben nog niet de impulscontrole om zichzelf eraan te herinneren.
Dat betekent niet dat ik het gedrag goedpraat. Het betekent wel dat we realistische verwachtingen moeten hebben over het leerproces. Elke afspraak die je samen maakt, is een kans om je kind verantwoordelijkheid te leren nemen. Niet alleen voor vandaag, maar voor de rest van zijn leven.
Afspraken maken volgens Positive Discipline
Stap 1: Kies een rustig moment.
Maak nooit een afspraak midden in een conflict. Zoek een rustig moment waarop jullie allebei openstaan voor een gesprek. Geef elkaar de ruimte om gevoelens en gedachten te delen.
Bijvoorbeeld: “Overmorgen komt je nichtje logeren. Ik zou het fijn vinden als je kamer dan is opgeruimd. Hoe zie jij dit?”
Stap 2: Brainstorm samen
Ga niet meteen vertellen wat de oplossing is. Vraag je kind mee te denken.
“Hoe zou jij ervoor kunnen zorgen dat het op tijd lukt?”
“Welke ideeën heb jij?”
Schrijf de ideeën eventueel op en beoordeel ze niet. Eerst gaat het om het samen bedenken van de mogelijkheden.
Stap 3: Kies samen een oplossing
Kies vervolgens een oplossing waar jullie allebei achter staan.
Vraag bijvoorbeeld: “Welke oplossing voelt voor ons allebei goed?”
Kinderen houden zich veel gemakkelijker aan een afspraak waar ze zelf invloed op hebben gehad.
Stap 4: Spreek een duidelijk deadline af
Maak de afspraak zo concreet mogelijk.
Niet: “Ruim je kamer binnenkort op.” Maar: “Wanneer ga je het doen, zodat je kamer klaar is voordat je nichtje komt?”
Hoe concreter, hoe groter de kans op succes.
En dan…de afspraak wordt niet nagekomen
Hier begint eigenlijk het belangrijkste deel. Veel ouders denken dan dat de afspraak is mislukt. Maar juist nu begint het leerproces. Je hoeft niet boos te worden of het zelf maar te gaan doen. Je kunt je kind helpen om zich de afspraak te herinneren.
Bijvoorbeeld door rustig te vragen: “Wat hadden we ook alweer afgesproken?”
En dan…wacht.
Geen preek. Geen discussie. Geen dreiging.
Geef je kind de ruimte om zelf verantwoordelijkheid te nemen.
Misschien reageert je kind niet meteen. Misschien loopt het zelfs weg.
Dat hoeft nog niet te betekenen dat de afspraak mislukt is.
Op zo’n moment heb jij de keus om er strijd van te maken, met hoogstwaarschijnlijk frustratie als gevolg.
Laat het even los en probeer het later nog eens: “Wij hadden een afspraak. Ik zou het erg fijn vinden als jij je kamer opruimt.”
Daarmee leg je de verantwoordelijkheid terug waar die hoort: bij je kind.
En lukt het nog steeds niet?
Dan is dat geen reden om de afspraak nooit meer te maken.
Kom er de volgende dag op een rustig moment op terug.
“Ik heb een probleem…wij hadden samen een afspraak gemaakt en het is niet gelukt. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat het de volgende keer wel lukt?”
Op die manier nodig je je kind uit om mee te denken in plaats van zich te verdedigen.
Afspraken zijn iets anders dan regels
Een afspraak maak je samen.
Een regel stel je als ouder.
Dat onderscheid wordt vaak door elkaar gehaald.
Een regel kan bijvoorbeeld zijn: “Wij hebben geen schermpjes tijdens het eten.”
Dat is geen afspraak maar een gezinsregel.
Let op, want regelmatig halen ouders afspraken en regels door elkaar. Dan zegt een ouder “we hadden toch een afspraak” als een kind met een scherm aan tafel komt, terwijl dat niet iets is dat je met elkaar hebt afgesproken maar als regel hebt gesteld. Kinderen voelen zich veel meer eigenaar van een afspraak dan van een regel.
Nog een paar tips:
Maak één afspraak tegelijk. Meerdere afspraken tegelijk maken vergroot de kans dat een kind het overzicht verliest.
Maak de afspraak zichtbaar. Schrijf hem op of gebruik een tekening of pictogram, zeker bij jonge kinderen.
Evalueer samen. Vraag na een paar dagen wat er goed is gegaan, wat hielp en wat er lastig was.
Tot slot
Het doel van samen afspraken maken is niet dat je kind zich morgen ineens altijd aan iedere afspraak houdt. Het doel is dat je kind stap voor stap leert wat verantwoordelijkheid nemen betekent. En zoals bij iedere nieuwe vaardigheid geldt: leren gaat met vallen en opstaan.
Zie iedere afspraak daarom niet als een test die je kind moet halen, maar als een oefenmoment. Want uiteindelijk voeden we onze kinderen niet op voor vandaag, maar voor de toekomst.